Wiele osób uważa, że budzenie się w nocy, żeby oddać mocz, po prostu przychodzi z wiekiem. W medycynie ten objaw nazywa się nykturią. Choć zdarza się bardzo często, nie zawsze warto go lekceważyć. Wyjaśniamy, skąd może się brać i jak ocenić, czy wymaga diagnostyki.

Czym jest nykturia i kiedy przestaje być normą?

Wielu zdrowym osobom zdarza się wstać do toalety raz w ciągu nocy, zwłaszcza gdy wieczorem wypiły więcej niż zwykle. Nykturią nazywa się sytuację, w której sen przerywa potrzeba oddania moczu. Jako problem zdrowotny traktuje się ją zwykle wtedy, gdy wybudzenia zdarzają się co najmniej dwa razy w ciągu nocy i powtarzają się regularnie.

Z wiekiem objaw rzeczywiście pojawia się częściej. Organizm produkuje wtedy w nocy więcej moczu, a pęcherz może zmieścić go mniej. Nie znaczy to jednak, że należy od razu uznać nykturię za „urodę wieku”. Częste wybudzenia pogarszają jakość snu i powodują zmęczenie w ciągu dnia. U osób starszych zwiększają też ryzyko upadku w drodze do łazienki. Nykturia często ma też konkretną przyczynę, którą da się ustalić.

Codzienne nawyki, które mogą nasilać nocne oddawanie moczu

Nie każde nocne wstawanie wynika z choroby. Często odpowiadają za nie codzienne przyzwyczajenia, takie jak:

• picie dużej ilości płynów w ciągu 2–3 godzin przed snem,
• kawa, mocna herbata i alkohol wieczorem, ponieważ działają moczopędnie i mogą podrażniać pęcherz,
• słone kolacje, po których organizm zatrzymuje wodę i pozbywa się jej w nocy,
• przyjmowanie niektórych leków o późnej porze, np. leków moczopędnych.

Zmiana tych nawyków to pierwszy i najprostszy krok. Leków nie należy jednak przesuwać ani odstawiać na własną rękę. Porę ich przyjmowania najlepiej omówić z lekarzem. Jeśli mimo zmian w codziennych zwyczajach objaw się utrzymuje, warto poszukać jego przyczyny.

Możliwe przyczyny urologiczne u mężczyzn i kobiet

Nocne wstawanie u mężczyzn

U mężczyzn po 40.–50. roku życia częstą przyczyną jest łagodny rozrost prostaty, czyli niezłośliwe powiększenie gruczołu krokowego. Prostata otacza cewkę moczową, więc gdy się powiększa, może utrudniać odpływ moczu. Pęcherz nie opróżnia się wtedy całkowicie, przez co trzeba częściej oddawać mocz, także w nocy.

Nocne wstawanie u kobiet

U kobiet znaczenie może mieć osłabienie mięśni dna miednicy, czyli mięśni podtrzymujących pęcherz i inne narządy miednicy. Sprzyjają mu m.in. porody, zmiany hormonalne w okresie menopauzy, przewlekły kaszel i dźwiganie ciężarów.

U obu płci przyczyną może być pęcherz nadreaktywny. W tym stanie pęcherz kurczy się mimowolnie i wywołuje nagłe, trudne do opanowania parcie, nawet gdy jest w nim niewiele moczu. Częste nocne wizyty w toalecie mogą też towarzyszyć infekcjom dróg moczowych. Zwykle pojawia się wtedy również pieczenie przy oddawaniu moczu.

Nie tylko pęcherz – przyczyny ogólnoustrojowe

Nykturia nie zawsze ma źródło w układzie moczowym. Może towarzyszyć m.in.:

• zaburzeniom gospodarki cukrowej,
• niewydolności serca,
• obrzękom nóg (płyn gromadzący się w nogach w ciągu dnia po położeniu się wraca do krwiobiegu),
• bezdechowi sennemu, czyli powtarzającym się przerwom w oddychaniu podczas snu.

Nie oznacza to, że każda osoba wstająca w nocy ma którąś z tych chorób. Właśnie dlatego jednak lekarz ocenia ten objaw w szerszym kontekście, a nie tylko przez pryzmat pęcherza.

Kiedy warto zgłosić się do urologa?

Konsultacja urologiczna jest wskazana, jeśli pojawiają się:

• wstawanie dwa razy lub więcej w nocy, utrzymujące się przez kilka tygodni,
• słaby lub przerywany strumień moczu,
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
• parcie trudne do opanowania,
• pieczenie lub ból przy oddawaniu moczu,
• krew w moczu,
• nagła zmiana dotychczasowego rytmu oddawania moczu.

Wiele z tych objawów ma łagodne przyczyny. Ocena lekarska pozwala jednak ustalić, skąd się biorą, i dobrać odpowiednie postępowanie. Z konsultacji można skorzystać w ramach NFZ (ze skierowaniem) albo odpłatnie. Przykładem placówki, w której odbywa się konsultacja u urologa we Wrocławiu prywatnie, jest Braniborska Clinic, gdzie działa gabinet urologiczny.

Jak przygotować się do konsultacji?

Przed wizytą warto przez kilka dni prowadzić dzienniczek mikcji (mikcja to oddawanie moczu). Dobrze jest zapisywać w nim:

• godziny i ilość wypijanych płynów,
• godziny wizyt w toalecie oraz, jeśli to możliwe, ilość oddanego moczu,
• liczbę nocnych wybudzeń,
• sytuacje nagłego parcia lub popuszczania.

Przyda się też lista przyjmowanych leków z godzinami ich przyjmowania oraz wcześniej spisane pytania do lekarza. Dzięki temu łatwiej przekazać wszystkie ważne informacje w czasie wizyty.

Lekarz zwykle zaczyna od szczegółowej rozmowy o objawach i badania. W razie potrzeby może zlecić m.in. badanie ogólne moczu albo USG układu moczowego. To, jakie badania będą potrzebne dalej, zależy od objawów i wyników pierwszej oceny.

Podsumowanie

Nocne wstawanie do toalety to częsty objaw, zwłaszcza z wiekiem, ale nie zawsze można uznać je za normę. Przyczyną mogą być codzienne nawyki, problemy urologiczne albo choroby dotyczące całego organizmu. Dzienniczek mikcji i konsultacja urologiczna pozwalają rzetelnie ustalić, skąd biorą się nocne wybudzenia. Pomagają też ocenić, czy potrzebne jest dalsze postępowanie.