Po zabiegu refrakcyjnym widzenie zwykle nie stabilizuje się od razu. Przez jakiś czas ostrość może się zmieniać, a oko inaczej niż wcześniej reaguje na światło i suchość. To naturalny etap, a jego tempo zależy od biologii gojenia i od tego, jak szybko mózg przyzwyczaja się do nowego obrazu. Poniżej opisano, jak ten proces przebiega w czasie i co jest w nim typowe.

Co właściwie oznacza adaptacja wzroku po zabiegu refrakcyjnym?

Adaptacja to dwa równoległe procesy o różnej dynamice. Pierwszym jest gojenie tkankowe. Obejmuje reepitelializację (odbudowę nabłonka, czyli najbardziej zewnętrznej warstwy rogówki) oraz remodeling zrębu – stopniową przebudowę głębszej, włóknistej części rogówki po działaniu lasera. Drugim procesem jest neuroadaptacja, czyli przyzwyczajanie się układu wzrokowego i kory mózgowej do zmienionej jakości obrazu. Nabłonek odbudowuje się zwykle w ciągu kilku dni, a przebudowa zrębu trwa od tygodni do miesięcy. Neuroadaptacja przebiega we własnym, indywidualnym rytmie. Dlatego zdarza się, że oko jest już wygojone, a do obrazu wciąż trzeba się przyzwyczaić. Ocena efektu zabiegu w pierwszych dniach jest więc tylko wstępna.

Pierwsze 24–72 godziny – faza najszybszych zmian

W pierwszych dobach dolegliwości są najbardziej odczuwalne. Typowe są łzawienie, uczucie ciała obcego („piasku pod powiekami”) i światłowstręt (nadwrażliwość na światło). Ostrość widzenia może się wtedy zmieniać nawet z godziny na godzinę. W tym czasie stosuje się krople zlecone przez lekarza, najczęściej przeciwzapalne, antybiotykowe i nawilżające. Używa się też osłon, które chronią oko przed urazem i pocieraniem, zwłaszcza w nocy. Zaleca się odpoczynek, ograniczenie pracy wzrokowej i unikanie kontaktu oczu z wodą.

Przebieg tej fazy zależy od metody. W technikach powierzchniowych laser działa po usunięciu nabłonka. Jego odbudowa trwa wtedy dłużej, a dyskomfort i zamglenie utrzymują się zwykle przez kilka dni. W metodach głębokich i mikrosoczewkowych nabłonek pozostaje w dużej mierze nienaruszony, więc dolegliwości ustępują na ogół szybciej. Ta różnica dotyczy przebiegu gojenia, a nie tego, która metoda jest właściwsza. Metodę dobiera się indywidualnie.

Tydzień po tygodniu – jak zmienia się ostrość widzenia?

Największe wahania przypadają na pierwsze dni. W kolejnych tygodniach refrakcja (zdolność oka do załamywania światła, od której zależy ostrość obrazu) stopniowo się stabilizuje, a różnice między porami dnia maleją. U części osób jedno oko widzi przez pewien czas nieco inaczej niż drugie, ponieważ każde goi się we własnym tempie. Pełny efekt zabiegu kształtuje się przez kilka tygodni, a niekiedy kilka miesięcy. Tempo zależy od wyjściowej wielkości wady, zastosowanej metody i indywidualnej biologii gojenia. Przy większych wadach i metodach powierzchniowych stabilizacja trwa zwykle dłużej. Podane zakresy są orientacyjne i za każdym razem weryfikuje je badanie kontrolne.

Dlaczego wzrok „faluje” w ciągu dnia?

Chwilowe pogorszenie ostrości wynika najczęściej ze stanu powierzchni oka. Po zabiegu przejściowo zmniejsza się wydzielanie łez. Film łzowy – cienka warstwa łez, która pokrywa rogówkę i wygładza jej powierzchnię optyczną – bywa wtedy niestabilny. Gdy szybciej się przerywa, obraz staje się nieostry, a po mrugnięciu na chwilę się poprawia. Zjawisko nasilają zmęczenie, wieczorne godziny, długa praca przy monitorze (podczas której rzadziej się mruga) oraz klimatyzowane, suche pomieszczenia. Regularne nawilżanie powierzchni oka zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego pomaga ograniczać te wahania. Słabną one zwykle w miarę regeneracji nerwów rogówkowych, które odpowiadają za odruchowe wydzielanie łez.

Zjawiska świetlne, widzenie o zmierzchu i jazda nocą

Po zabiegu mogą pojawić się zjawiska halo (świetlne obwódki wokół źródeł światła) i glare (olśnienie, czyli „rozlewanie się” jasnego światła). Może się też obniżyć wrażliwość na kontrast, czyli zdolność rozróżniania obiektów o podobnej jasności. Objawy te nasilają się w warunkach skotopowych, czyli przy słabym oświetleniu, gdy źrenica się rozszerza. Jeśli jej średnica zbliża się do granic strefy ablacji (obszaru rogówki modelowanego laserem), część światła przechodzi przez strefę przejściową. To sprzyja zjawiskom świetlnym. U większości pacjentów słabną one w miarę postępu neuroadaptacji. O powrocie do prowadzenia pojazdu, zwłaszcza po zmroku, decyduje lekarz na podstawie wyników kontroli.

Czynniki, które wpływają na tempo adaptacji

Czas stabilizacji widzenia jest różny u różnych osób. Znaczenie mają przede wszystkim:

• wielkość i rodzaj korygowanej wady (krótkowzroczność, nadwzroczność, astygmatyzm),
• zastosowana metoda zabiegu,
• wyjściowy stan filmu łzowego,
• wiek,
• choroby ogólnoustrojowe, m.in. cukrzyca i choroby autoimmunologiczne,
• palenie tytoniu,
• kontakt z kurzem, dymem i innymi czynnikami drażniącymi,
• przestrzeganie zaleceń dotyczących kropli i higieny oka.

Na część z tych czynników ma się wpływ, zwłaszcza na dbałość o powierzchnię oka i unikanie dymu.

Wizyty kontrolne i objawy wymagające pilnej oceny okulisty

Pacjenci, którzy decydują się na laserową korekcję wzroku we Wrocławiu, otrzymują indywidualny harmonogram wizyt kontrolnych, dopasowany do metody i przebiegu gojenia. Podczas kontroli ocenia się ostrość wzroku. W lampie szczelinowej (mikroskopie, który pozwala oglądać struktury oka w powiększeniu) sprawdza się stan nabłonka i powierzchni rogówki. Wykonuje się też topografię rogówki (mapę jej kształtu i krzywizny) oraz pachymetrię (pomiar grubości rogówki). Wyniki pokazują, czy adaptacja przebiega prawidłowo.

Niektóre objawy wymagają niezwłocznego kontaktu z lekarzem, bez czekania na zaplanowaną wizytę:

• nagły lub narastający ból oka,
• gwałtowne pogorszenie widzenia,
• nasilone zaczerwienienie,
• ropna wydzielina,
• błyski światła i nowe męty w polu widzenia.

Podsumowanie

Adaptacja wzroku po zabiegu refrakcyjnym obejmuje gojenie rogówki i neuroadaptację, a te dwa procesy przebiegają w różnym tempie. Wahania ostrości, suchość i zjawiska świetlne w pierwszych tygodniach są zwykle częścią tego procesu. Czas pełnej stabilizacji jest kwestią indywidualną i ocenia go lekarz podczas kolejnych badań kontrolnych.